Praat mee over een duurzame toekomst voor de nieuwste wijken van Amsterdam.

Gebieds­ronde #3

Buiteneiland

Gebieds­ronde #2

Havenstad

Gebieds­ronde #1

Kauwgom­ballen­kwartier

Events

Buiteneiland

#3
Buiteneiland

Na evenementen in het Kauwgomballenkwartier en Havenstad gaat de derde Gebiedsronde over IJburg Buiteneiland.

Lees verder
Havenstad

#2
Havenstad

De tweede Gebiedsronde vindt op maandag 9 september plaats in de toekomstige wijk Havenstad — een van de grootste gebiedstransformaties in de geschiedenis van Amsterdam.

Lees verder
Kauwgomballenkwartier

#1
Kauwgom­ballen­kwartier

De Gemeente Amsterdam wil de initiatiefnemende marktpartijen vroegtijdig betrekken bij het opstellen van een gedragen manifest voor een duurzaam en toekomstbestendig Kauwgomballenkwartier.

Lees verder

Inzichten

Elke Gebiedsronde levert inzichten op die voor transformatie­gebieden in heel Amsterdam relevant zijn. Bekijk ze hieronder.

Regel restwarmte

Er ligt grote potentie in restwarmte en -koelte die in een gebied al aanwezig zijn. De potentie hiervan moet vroegtijdig in kaart worden gebracht. Vooral in transformatiegebieden zijn er unieke kansen om oppervlaktewater, datacenters of bestaande bedrijvigheid te gebruiken om het gebied duurzaam te verwarmen of verkoelen.

Maak het beleefbaar

Artistieke projecten en experimenten kunnen een goede brug slaan tussen participatie, innovatie en een bezoekersprogramma in de tijdelijkheid. Het is belangrijk duurzame gebiedsontwikkeling beleefbaar te maken. Dat leidt tot inzicht en draagvlak.

Gebiedsniveau of gebouwniveau?

In een grootschalige transformatie is het steeds de vraag of een duurzaamheids­maatregel op gebieds- of op gebouwniveau aangepakt moet worden. Op gebiedsniveau is integraal meer winst te behalen terwijl het gebouwniveau meer keuzevrijheid voor ontwikkelaars biedt. Er kan dan ook sneller begonnen worden. Als er eenmaal wordt gekozen om bepaalde maatregelen op gebouwniveau op te lossen kan het zijn dat daarmee de keuze om het uiteindelijk om gebiedsniveau te doen wordt uitgesloten. Een snelle keuze is dus vereist op thema’s waar collectiviteit tot duurzaamheids- of financieel voordeel leiden. Naast snelle keuzes is ook het slim organiseren van partijen om deze collectiviteit te bewerkstelligen belangrijk.

Bio-based bouwen met een oogstkaart

Buiteneiland ligt een tijd braak voordat er gebouwd wordt. Dit biedt de mogelijkheid om op het nieuwe land en in het omliggende water de materialen voor de ontwikkeling te verbouwen en oogsten. Een oogstkaart kan in beeld brengen wat er lokaal beschikbaar is of met de nodige aanpassingen kan groeien.

Bouw opwekkend en besparend

Er is bij ontwikkelende partijen interesse om gebouwen te maken die eigen energie opwekken en dit lokaal aan andere partijen leveren. Dit is voor de toekomstige exploitatie aantrekkelijk, en dus een investering om serieus te onderzoeken. Bouwende partijen zien daarnaast grote winst in het besparen van energie. Een gebouw moet aanzetten tot zuinig gedrag.

Omarm conflict

Energie opwekken en natuurontwikkeling kunnen met elkaar in conflict lijken. Toch is dat spanningsveld juist interessant om te onderzoeken en kan dat leiden tot nieuwe technieken en innovaties. Buiteneiland kan hierin een pionierende rol spelen.

Benut quick wins

Maatregelen die direct genomen kunnen worden en weinig extra moeite vergen, moeten snel en gezamenlijk opgepakt worden. Quick wins zijn bijvoorbeeld de aanleg van groen en maatregelen die de leefbaarheid bevorderen.

Laat het eindbeeld los

De werkelijkheid waarin een gebiedsontwikkeling zich begeeft verandert continu. Streef daarom bij ontwikkeling niet naar een eindbeeld, maar accepteer een dynamisch en flexibel proces waarin leren van verandering mogelijk is. Tijdelijkheid en veranderlijkheid is de constante factor.

Benut de tussentijd

De aanloopfase naar gebiedsontwikkeling kan soms wel 20 jaar duren. Dit is een periode om innovaties te testen en experimenten aan te gaan. Zorg er ook voor dat lessen uit die experimenten mee worden genomen in de planvorming, van deze en andere gebiedsontwikkelingsprojecten. Hierin mag ook best iets mislukken — daarom is het een experiment.

Circulair participeren

Om transport te minimaliseren en de footprint te verlagen komen materialen zoveel mogelijk uit de omgeving. Door materialen elders uit de stad opnieuw te gebruiken ontstaat ook een mogelijkheid om verbinding te leggen met stakeholders uit de omgeving. Het meest circulaire materiaal van Buiteneiland? Zand.

Beslis op tijd over het systeem

Wordt er gekozen voor stadsverwarming? Wordt het gebied off grid ontwikkeld? Moet het gebied van het gas af? Onduidelijkheid is een vijand van duurzame ontwikkeling. Ontwikkelaars stemmen hun plannen af op de systeemkeuzes die de stad maakt op het gebied van warmte, energie en water. Een vroegtijdige duurzame systeemkeuze is een voorwaarde om duurzame gebiedsontwikkeling mogelijk te maken.

Leverend of zelfvoorzienend?

De begrippen energieleverend en zelfvoorzienend worden vaak door elkaar gebruikt. Terwijl de verschillen groot zijn. Buiteneiland wil energieleverend zijn. Het vraagt slim en doordacht ontwerp om zonne- en windenergie zo integreren dat ook omliggende gebieden van energie kunnen worden voorzien.

Circulair bouwen

Circulair bouwen is een ingewikkeld thema waarin sommige maatregelen erg makkelijk en snel te realiseren zijn, zoals het hergebruiken van lokaal sloopmateriaal. Andere maatregelen zoals uitgebreidere ruil- en materialenhubs wekken wel interesse, maar zijn juist ingewikkelder en daarmee pas op langere termijn echt interessant — ook omdat dit regelgeving vraagt waar binnen het gebied geen invloed op kan worden uitgeoefend.

Hergebruikte grond

Op Buiteneiland wordt gewerkt met hergebruikte grond uit bouwputten elders in de stad. Deze grond is van wisselende kwaliteit. Maar dit zorgt wel voor lokaal hergebruik en weinig transport. In lange aanlooptijd kan de grond deels natuurlijk gereinigd worden.

Omarm de domme stad

Smart grids en online oplossingen zijn niet altijd het Ei van Columbus als het gaat om duurzame ontwikkeling. Ook ‘domme’ methoden die soms al eeuwenoud maar vergeten zijn, bieden ook oplossing voor duurzame gebieden. Zoals de Ma’dan in Irak, die op eilanden van lokaal geoogst riet kleine nederzettingen bouwen.

De auto is de buurtbatterij

Mobiliteit is onderdeel van het nieuwe energienetwerk. Elektrische (deel)auto’s kunnen functioneren als batterij van het gezamenlijke energienetwerk. Ze worden opgeladen met energie van de gebouwen en kunnen op elke andere plek in of buiten het gebied weer elektra leveren. Zo kan lokaal geoogste energie ook lokaal opgeslagen en gebruikt worden.

Waterbergen doe je samen

Water opvang is een onderwerp dat breed gedragen speelt in dit gebied. Er is een urgentie die gevoeld wordt en alleen in de samenwerking tussen acties in het openbaar gebied en op de kavels kan een oplossing gevonden worden.

Wat is complexiteit?

In de zoektocht naar de beste maatregelen blijkt dat partijen anders denken over wat een maatregel complex maakt. Voor de gemeente gaat dit om het aantal partijen dat betrokken is en de juridische aspecten die ervoor geregeld moet worden. Voor ontwikkelende partijen gaat het met name om de kosten die gemaakt moeten worden om maatregelen uit te kunnen voeren.

Clusters van maatregelen

Maatregelen staan niet los van elkaar maar moeten gegroepeerd worden. Rondom mobiliteit houdt dit bijvoorbeeld in dat de keuze voor een nieuwe metrolijn samen gaat met een goed en duurzaam concept voor last mile-transport. In hetzelfde systeem moeten maatregelen slim op elkaar worden afgestemd. De overheid moet een visie ontwikkelen op de clustering. Ontwikkelaars kunnen dit invullen.

Parkeren op een waterbed

Waterberging kan ook onder parkeervakken, onder de straten in het gebied, of door stukken verharding op te geven voor groen.

Sociale duurzaamheid

Sociale duurzaamheid is belangrijk. Je kunt niet zomaar tegen partijen die een gebied al honderd jaar kleur geven zeggen dat alles nu verandert en zij zich moeten voegen naar een nieuwe ontwikkeling. Een goede verhouding met bestaande partijen waarin je met elkaar kijkt naar een gezamenlijk duurzaam resultaat is belangrijk.

De koelvraag wordt onderschat

Heren2 heeft als eerste nieuwe gebouwen gerealiseerd in Havenstad. Dit maakt al een aantal trends duidelijk. Zo blijkt dat nieuwe gebouwen ondanks alle besparings­inspanningen vijf keer zoveel energie gebruiken als de bestaande bebouwing. Vooral de koelvraag van kantoor- en bedrijfsfuncties wordt enorm onderschat.

Sluitende cirkels

Zelfvoorzienend zijn kan door een sluitende kringloop van energie en materiaal: gebruik bijvoorbeeld lokaal opgewekte energie om te pompen op Buiteneiland.. Pas deze energie toe op waterbeheersing en verbeteren van kwaliteit van materialen, zoals riet.

Creëer parkeer­schaarste

Parkeerruimte is in veel transformatiegebieden een groot issue. Zittende partijen ervaren een tekort aan parkeerplekken terwijl de stad het aantal parkeerplaatsen gaat verminderen. Als schaarste van parkeerruimte wordt gecreëerd komen alternatieven tot bloei. Daarom is het belangrijk deze alternatieven op tijd ruimte te geven. Stations moeten prettig zijn, fietsverbindingen moeten functioneren en deelauto-systemen worden vroegtijdig opgezet.

Drie duurzame prioriteiten in Havenstad

In Havenstad is het meest winst te boeken rondom mobiliteit (een nieuwe metrolijn moet de ruggengraat van het vervoer vormen), het aanleggen van een warmtenetwerk waarop alle vragers en aanbieders van in het gebied kunnen aanhaken, en circulair bouwen aan de hand van materiaal­paspoorten en een materialenhub. Dit is iets voor de langere termijn.

Zie het breder

Denk breder over duurzaamheid dan de grens van het gebied. De omgeving met andere landschappen, snelheden en natuur kan oplossingen bieden voor duurzame ontwikkeling in het gebied. Buiteneiland wil natuur toevoegen aan het IJmeergebied, en dat maakt een waardevolle relatie met de omliggende omgeving.

Materialenhub

Circulair bouwen zou ook lokaal bouwen moeten zijn. Zo wordt de CO2-impact van de bouw en van het transport geminimaliseerd. Een materialenhub kan binnen een gebiedsontwikkeling bouwmaterialen tijdelijk opslaan tot ze ontgonnen worden voor nieuwe projecten. Een materialen­regisseur kan dit alles overzichtelijk in kaart brengen. Waar deze bouwhub het meest effectief is moet nader onderzocht worden.

Een flexibel gebouw is duurzamer dan circulaire materialen

Een gebouw dat meerdere functie heeft in de loop van de tijd is volgens een aantal ontwikkelaars duurzamer dan de focus op materiaalstromen die nu binnen het circulaire bouwen is ontstaan. Vervoer van materialen is een grote vervuiler, daarom is het beter de materialen in het gebouw te laten zitten en ervoor te zorgen dat een gebouw flexibel en adaptief is.

Eisen stapelen

De gemeente moet oppassen dat we geen eisen blijven stapelen op blok- en gebouwniveau. De business case van ontwikkelaars leidt onder teveel eisen vanuit de gemeente in combinatie met hoge grondprijzen en bijvoorbeeld de 40-40-20-restrictie. Op een bepaald moment zakt de kans om te kunnen bouwen daardoor in. Gemeente en ontwikkelaars zijn het erover eens: soms is een collectieve oplossing lastiger te realiseren vanwege het aantal partijen, maar is het technisch en financieel aantrekkelijker. Dan helpt het om daar lokaal prioriteiten aan te stellen in plaats van alles op gebouwniveau op te lossen.

Het dak op

Daken bieden meer mogelijkheden dan alleen het plaatsen van zonnepanelen. Door slimme combinaties en goed ontwerp kunnen waterberging, verblijfsruimte, isolatie, biodiversiteit en energieopwekking gecombineerd ingezet worden. De investering in een goed gebruikt dak wordt veelal terugverdiend door de extra aantrekkelijke omgeving die het toekomstige gebruikers biedt.

Focus niet op de ideologie maar op de praktijk

Circulair bouwen staat wel op het netvlies van ontwikkelende partijen in het Kauwgomballen kwartier maar de inhoud van het thema is nog onduidelijk, de noodzaak is onbekend en financieel en planningstechnisch zijn er grote uitdagingen. Vooralsnog lijkt de inzet van dit thema eerder ideologisch dan praktisch, en dat moet veranderen wil het interessant zijn dit thema in het Kauwgomballenkwartier te laten landen.